La oka vespere. La gardistino eniras la ĉefan salonon de la muzeo.
Konsterno! La mondfama pentraĵo «La Ruĝa Pando» malaperis!! 😱
La fenestro estas malfermita. La alarmo ne eksonis.
Alvenas tri detektivoj kun fortaj karakteroj. Ĉiu havas propran metodon.
Inspektorino Sinalors
Reguloj · «Se… tiam…»
«Malfermita fenestro? Mi serĉas spurojn de eniro. Mankanta pentraĵo? Mi kontrolas, ĉu ĝia translokigo estis permesita. Mi sekvas la proceduron.»
Komisaro Déjàvu
Kadroj · «Tio similas al…»
«Mi jam vidis similajn aferojn. Mi rigardas, kio kongruas… kaj kio ne kongruas.»
Leŭtenanto CQFD
Logiko · «Kio sekvas el tio?»
«Momenton. Kiuj estas la faktoj? Kiuj estas niaj supozoj? Antaŭ ol konkludi, mi volas pruvojn.»
Ĉu la pentraĵo estis ŝtelita?
Sinalors
«La pentraĵo mankas: ĉu iu permesis ĝian translokigon? La fenestro estas malfermita: ni serĉu spurojn. Du indikoj, du kontroloj.»
Déjàvu
«Pentraĵo malaperas, fenestro estas malfermita… Tio odoras je enŝtela ŝtelo. Ni vidu, tra kie ili povus esti enirintaj kaj kiel ili povus esti elportintaj la pentraĵon.»
CQFD
«La pentraĵo ne plu estas ĉi tie, konsentite. Sed “mankanta” kaj “ŝtelita” ne estas la sama afero.»
Sinalors konsultas la proceduron:
SE la pentraĵo mankas en la salono TIAM konsulti la permesitajn translokigojn SE la fenestro estas malfermita TIAM serĉi spurojn de eniro
Por ĉiu antaŭvidita situacio, la proceduro de Sinalors preskribas kontrolon. Sed kion fari, se neniu kazo kongruas? Neniu regulo aplikiĝas: la proceduro ne plu montras al ŝi, kiel agi.
Déjàvu malfermas sian kajeron kaj zorge plenigas sian slipon:
ENŜTELA ŜTELO? ├── serĉata objekto : La Ruĝa Pando ├── ebla enirejo : fenestro ├── farinto : nekonata ├── spuroj de enrompo : serĉendaj └── elporto de la rabaĵo: klarigenda
Déjàvu uzas kadron: slipon priskribantan specon de afero kaj ties kutimajn trajtojn. Ĉe enŝtela ŝtelo, li serĉas, tra kie iu povus esti enirinta, kiajn spurojn tiu povus esti lasinta kaj kiel la pentraĵo povus esti elportita. Tiuj estas kontrolendaj hipotezoj. Ili donas al li esplordirekton, sed li riskas persisti en malĝusta direkto.
CQFD sin tenas al la faktoj:
Forestas(LaRuĝaPando, Salono3, 20:00) Malfermita(Fenestro, 20:00) Ŝtelita(LaRuĝaPando): ne pruvite
CQFD priskribas la faktojn kaj precizigas, kion oni povas konkludi el ili. Laŭ li, malfermita fenestro ne pruvas ŝtelon. Logiko helpas kontroli konkludon. Sola, ĝi ne indikas al li, kiujn demandojn fari poste.
Kaj vi, per kio vi komencus?
La maniero prezenti la faktojn ŝanĝas la manieron esplori. Sinalors vidas kondiĉojn, kiuj ekigas kontrolojn. Déjàvu rekonas scenaron kaj serĉas la indikojn, kiujn li atendas trovi. CQFD notas faktojn kaj kontrolas, kion oni povas dedukti el ili.
Ili do ne faras unue la samajn demandojn. Déjàvu serĉas, kiel la ŝtelisto eniris. Sinalors konsultas la permesitajn translokigojn. CQFD demandas, kio pravigas la aserton, ke okazis ŝtelo.
La silento de la alarmo
La respondeculo pri sekureco precizigas:
Kiam la alarmo funkcias kaj restas ŝaltita, malfermi ĉi tiun fenestron ekigas alarmavizon.
Tamen neniu alarmavizo estis registrita.
Sinalors
«Neniu alarmavizo? Ni kontrolu, ĉu la alarmo estis ŝaltita, ĉu ĝi funkciis kaj ĉu la alarmavizoj estis ĝuste registrataj. En tiu ordo.»
Déjàvu
«Neniu alarmo… Tio memorigas min pri aferoj, en kiuj iu bone konas la lokon. Mi esplorus la kutimajn vizitantojn.»
CQFD
«Aŭ paneo. Aŭ alarmo, kiu ne estis ŝaltita. Nuntempe ni ne povas decidi.»
Déjàvu proponas esplordirekton: la kutimaj vizitantoj. Sinalors scias, kiujn kontrolojn fari. CQFD memorigas, ke ni ankoraŭ ne scias, ĉu iu intence malŝaltis la alarmon.
La identigilo ŝajnas kulpigi la teknikistinon
Registro de eniroj alportas novan indikon:
18:42 | SALONO 3 | IDENTIGILO DE LA TEKNIKISTINO
Tamen la teknikistino asertas, ke ŝi foriris je la 18-a kaj 30.
Sinalors
«La horoj ne kongruas? Ni kontrolu la horloĝon.»
Déjàvu
«Alibio, kiu ne eltenas ekzamenon… Mi jam vidis tion.»
CQFD
«Iu uzis ŝian identigilon. Nenio pruvas, ke estis ŝi.»
Kelkajn minutojn poste, la restaŭristo klarigas, ke li prunte prenis la identigilon.
La registro diris la veron. Estis Sinalors kaj Déjàvu, kiuj atribuis al ĝi pli da signifo.
Se la registro identigus la personon uzantan la identigilon, ĝi dirus:
18:42 | SALONO 3 | UZANTO: RESTAŬRISTO
La teknikistino tiam ne estus akuzita anstataŭ la restaŭristo.
Neniu el la tri detektivoj estas imuna kontraŭ tiu kaptilo. Regulo povas baziĝi sur falsa supozo. Kadro povas igi nin serĉi indikojn de scenaro, kiu neniam okazis. Kaj pure logika rezonado povas komenciĝi de erara informo.
La ĝusta informo, ĝustatempe
Miraklo! Sinalors, Déjàvu kaj CQFD konsentas! Ĉiuj tri volas konsulti la registron de artverkaĵaj translokigoj por ekscii, ĉu la pentraĵo estis translokigita.
Bone organizita Excel-dosiero? Filtro por “La Ruĝa Pando”, kaj jen! Amaso da neordigitaj dokumentoj? Bonan kuraĝon.
La pentraĵo estis en la ateliero
La registro enhavas permesitan translokigon je la 18-a kaj 45. La restaŭristo konfirmas la transporton. Oni retrovas la pentraĵon en la ateliero.
Oni malfermis la fenestron por aerumi post la fermo, kun la alarmo malŝaltita laŭ la kutima proceduro.
Sinalors
«Permeso kontrolita, pentraĵo trovita. Ambaŭ kontrolpunktoj estas plenumitaj.»
Déjàvu
«Nu. Tio multe pli similas al foriro por restaŭrado ol al enŝtela ŝtelo.»
CQFD
«La pentraĵo simple estis translokigita al la ateliero. Kio estis pruvenda.»
Ni komencis serĉi ŝteliston antaŭ ol kontroli, kie estas la pentraĵo.
Kiel eviti denove fari la saman eraron?
La muzeo volas memori la lecionon:
Identigilon povas uzi alia persono ol ĝia posedanto.
Kiel skribi tion?
Sinalors
Revizii la regulojn: la uzo de identigilo ne sufiĉas por identigi la enirintan personon.
Déjàvu
Antaŭvidi en sia slipo, ke identigilo povas esti pruntedonita. Se la esploro dependas de la identeco de la persono, memori kontroli.
CQFD
Noti aparte, kiu posedas la identigilon kaj kiu uzis ĝin:
Posedanto(Identigilo17, Teknikistino)
Uzanto(Identigilo17, Restaŭristo, 18:42)
Ĉiuj tri povas noti, ke identigilo estis pruntedonita. Iliaj kolegoj tamen devas kompreni tiun informon kaj povi korekti ĝin laŭbezone.
Ne ekzistas magia reprezentaĵo
La tri detektivoj havas la samajn indikojn. Iliaj priskriboj helpas ilin fari malsamajn aferojn.
La reguloj
Por sekvi proceduron: ili ligas kondiĉon al konkludo aŭ ago.
La limo: forgesitaj kazoj kaj malbonaj reguloj. Proceduro ne antaŭvidas ĉion.
La kadroj
Por rekoni situacion: ili kunigas tion, kion oni scias kaj atendas en tipa kazo.
La limo: la reala kazo povas esti malsama. Tio, kio kutime okazas, ne nepre okazis ĉi-foje.
La logiko
Por kontroli konkludon: ĝi precizigas, kio sekvas el la priskribitaj faktoj kaj rilatoj.
La limo: sola, ĝi ne indikas, kiun agon entrepreni aŭ kiun esplordirekton sekvi. Ĝusta rezonado el falsaj premisoj povas konduki al falsa konkludo.
Tiuj aliroj parte interkovriĝas: oni povas skribi regulojn per logiko aŭ priskribi scenarojn per faktoj kaj rilatoj. La sama informo povas esti facile uzebla en unu formo kaj peniga en alia.
Por elekti reprezentaĵon, necesas unue scii, kiun taskon oni volas plenumi. Ĉu ni volas, ke ĉiu detektivo apliku la saman rigoran proceduron por limigi antaŭjuĝojn? Ĉu ni volas rapide trovi esplordirekton, eĉ riskante sekvi la malĝustan? Aŭ kontroli, ĉu konkludo vere sekvas el la faktoj?
En What Is a Knowledge Representation?, Davis, Shrobe kaj Szolovits distingas kvin rolojn traktitajn dum la esploro:
- Anstataŭaĵo por la realo: la kajero ebligas studi la scenon sen resti en la muzeo.
- Elekti, kion reprezenti: la posedanto de la identigilo kaj ĝia uzanto estas du malsamaj homoj.
- Gvidi la rezonadon: laŭ la elektita metodo, kontroli konkludon, sugesti esplordirekton aŭ ekigi kontrolon.
- Ricevi respondon sufiĉe rapide: ordigita registro evitas traserĉi milojn da dokumentoj.
- Dividi tion, kion oni scias: la gardistino devas povi kompreni kaj korekti la raporton.
Oni povas kombini reprezentaĵojn: kadron por proponi esplordirekton, regulojn por organizi kontrolojn, logikon por ekzameni konkludojn. Oni povas elekti plurajn reprezentaĵojn por plenumi malsamajn taskojn.
Ne ekzistas ideale taŭga reprezentaĵo en si mem: ĝia valoro dependas de tio, kion oni volas fari.
Sciu, mi ne kredas, ke ekzistas en si mem bona aŭ malbona reprezentaĵo. Mi dirus, ke ĉio komenciĝas per celoj. Proceduroj por sekvi, esplordirektoj por provi, konkludoj por kontroli… Do mi dankas la slipojn, mi kantas la regulojn, mi dancas la logikon! Kaj kiam oni demandas al mi: “Kiel vi trovas la kulpulon?”, mi respondas: unue mi kontrolas, ĉu kulpulo ekzistas.
Ĉu via preferata detektivo ŝanĝiĝis dum la esploro?